Gospodarka liniowa jest obecnie najpowszechniejszym modelem gospodarczym na świecie. W uproszczeniu zasadę jej działania można przedstawić na schemacie: pozyskanie zasobów – wytworzenie produktów – generowanie odpadów.
Jak widać, w tym modelu proces produkcyjny i konsumpcja przebiegają jednokierunkowo – najpierw wydobywamy surowce naturalne, następnie produkujemy towary, które po okresie często krótkiego użytkowania trafiają na śmietnik, potęgując globalny problem zanieczyszczenia. Co gorsza, linearny system gospodarczy wymaga stale rosnącego dostępu do zasobów, które na naszej planecie są ograniczone. Czy pozostaje nam tylko oczekiwanie na upadek? Niekoniecznie.
🔄 GOSPODARKA O OBIEGU ZAMKNIĘTYM (GOZ)
Koncepcja gospodarki o obiegu zamkniętym (cyrkularnej) zakłada utworzenie pętli przepływów materiałowych. Zasadę jej działania najlepiej obrazuje schemat: zasoby – produkty – zasoby. Oznacza to używanie zasobów zamiast ich zużywania – podobnie jak w naturalnych cyklach przyrody.
Gospodarka obiegowa charakteryzuje się m.in.:
-
💡 Racjonalnym wykorzystaniem zasobów i energii.
-
🕒 Możliwie najdłuższym utrzymaniem surowców w obiegu.
-
🧪 Wykorzystaniem czystych materiałów (łatwiejsze ponowne użycie).
-
🚀 Wzrostem innowacji i nowych technologii.
-
🌿 Poprawą wydajności procesów produkcyjnych i regeneracją ekosystemów.
📉 SCHEMAT POSTĘPOWANIA Z ODPADAMI W GOZ
W gospodarce obiegowej priorytety są jasne:
-
-
Ograniczanie produkcji i konsumpcji.
-
Wydłużenie życia produktów (naprawa, renowacja, upcykling).
-
Recykling (wymaga energii, więc jest na trzecim miejscu).
-
Odzysk energetyczny (np. spalanie).
-
Likwidacja (składowanie – ostateczność).
-
👤 ROLA KONSUMENTA W GOSPODARCE CYRKULARNEJ
Choć GOZ kojarzy się z przemysłem, rola konsumenta jest kluczowa. To nasze decyzje kupna kształtują rynek. Świadoma konsumpcja opiera się na trzech zasadach racjonalności:
-
💰 Ekonomicznej – wybory oparte o wydajność.
-
🍃 Ekologicznej – wybory najmniej szkodliwe dla środowiska.
-
🤝 Społecznej – wspieranie rozwiązań prospołecznych.
🧘 Minimalizm i jakość
Na czele postaw świadomego konsumenta stoi minimalizm – ograniczanie zakupów do tego, czego naprawdę potrzebujemy. Przemyślany zakup uwzględnia użyteczność, jakość i trwałość produktu, a nie wyłącznie niską cenę czy chwilową modę.
🚫 Rezygnacja z jednorazówek
Globalny rynek zalewają jednorazowe produkty z tworzyw sztucznych. Na szczęście rośnie moda na wielorazowe odpowiedniki: materiałowe reklamówki, maszynki do golenia na żyletki, wielorazowe płatki kosmetyczne czy produkty biodegradowalne.
🛠️ Drugie życie i naprawianie
Zamiast wyrzucać – naprawiajmy. GOZ promuje powrót do tradycyjnych usług krawieckich, szewskich czy renowacyjnych. Warto też korzystać z rosnącej liczby sklepów społecznych, charytatywnych oraz portali do wymiany rzeczy używanych.
🤝 Ekonomia współdzielenia
Model ten zakłada rezygnację z posiadania na rzecz użytkowania. Przykłady?
-
🚲 Miejskie rowery i hulajnogi.
-
🚗 Wynajem samochodów (carsharing).
-
👗 Wypożyczalnie strojów wieczorowych czy narzędzi. Jest to doskonałe rozwiązanie w przypadku przedmiotów, których używamy okazjonalnie.
🌟 PODSUMOWANIE
Świadomy konsument ma moc kształtowania rynku. Choć zmiana nawyków wymaga na początku wysiłku, nagrodą jest czystsze, bezpieczniejsze środowisko oraz szansa na lepszą przyszłość dla nas i naszych dzieci.
Artykuł jest częścią kampanii „Włącz się w obieg” finansowanej z budżetu Miasta Katowice.
Bibliografia:
-
Deloitte, „Zamknięty obieg – otwarte możliwości”, 2018
-
gozwpraktyce.pl
-
Jastrzębska E., „Konsument w gospodarce o obiegu zamkniętym”, Studia i Prace. Kolegium Zarządzania i Finansów, nr 172, 2019
-
Pichlak M., „Gospodarka o obiegu zamkniętym – model koncepcyjny”, Ekonomista, 2018
